เราอยู่คนเดียวได้จริงเหรอ?

เดี๋ยวนี้ใคร ๆ ก็บอกว่าอยู่คนเดียวสบายจะตาย และทุกคนควรอยู่ให้ได้ด้วยตัวเอง ไม่ต้องพึ่งใคร ทั้งเรื่องครอบครัว ทั้งเรื่องความสัมพันธ์

แต่เราสงสัยมาสักพักแล้วว่า เราอยู่ได้ด้วยตัวคนเดียวจริงป้ะ? แล้วทำไมคนเราต้องพยายามอยู่ให้ได้ด้วยตัวคนเดียวขนาดนั้น?

ลองนับดูว่าวันนี้เราพึ่งใครไปแล้วบ้าง

ถ้าไม่มีคนสร้างบ้านให้ เราจะนอนที่ไหน ถ้าไม่มีป้าขายกับข้าว เราจะเอาอะไรกิน ถ้าไม่มีคนดูแลไฟฟ้า น้ำประปา คืนนี้เราจะเปิดไฟ อาบน้ำได้ไหม

ลองสมมติว่าโลกนี้เหลือเราอยู่คนเดียว ไม่ต้องไปหลงป่าหรอก แค่อยู่ในเมืองร้างที่ไม่มีใครอื่นอยู่เลย มีตึก มีถนนครบ แต่ไม่มีคน เราจะรอดจริงเหรอ?

เราคิดว่ายากนะ

คำว่า “อยู่คนเดียวได้” ที่เราพูดกัน จริง ๆ แล้วอาจแปลว่า “อยู่ได้ โดยมีคนแปลกหน้าอีกมากมายคอยทำทุกอย่างให้ โดยที่เราไม่ต้องเห็นหน้าเขา”

ผนังบาง ๆ ที่กั้นเราไว้

ที่แปลกคือ พวกเราทุกคนเชื่อมโยงกันไม่ทางใดก็ทางหนึ่งตลอดเวลา แต่เหมือนมีผนังบาง ๆ มากั้นเราไว้ เราไม่รู้จักกันเลย และดูเหมือนว่าก็ไม่ได้อยากรู้จักด้วย

และผนังนี้ก็ดูจะหนาขึ้นเรื่อย ๆ ซึ่งไม่ได้เป็นแค่ความรู้สึก นักสังคมวิทยาอย่าง Eric Klinenberg เขียนไว้ว่า จำนวนคนที่ใช้ชีวิตอยู่คนเดียวเพิ่มขึ้นมากในหลายประเทศทั่วโลกตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา¹

แล้วใครได้ประโยชน์?

อันนี้เป็นข้อสงสัยส่วนตัวของเรานะ ยังไม่มีข้อมูลยืนยัน

ลองดูเรื่องเล็ก ๆ อย่างเครื่องปรุง ถ้าอยู่กันเป็นครอบครัว ซื้อขวดใหญ่ขวดเดียวใช้ได้เป็นเดือน แต่ถ้าแยกกันอยู่คนเดียว หลายคนกลับซื้อซองเล็ก ๆ ใช้ครั้งเดียวทิ้ง

ถ้าเป็นแบบนี้ บริษัทขายเครื่องปรุงจะอยากให้คนแยกกันซื้อเยอะ ๆ ไหม เพราะได้กำไรมากขึ้น? แล้วถ้าไม่ได้มีแค่เครื่องปรุงล่ะ?

สมองสัตว์สังคมรู้สึกยังไงกับเรื่องนี้

คำถามที่เราอยากรู้ที่สุดคือ การที่คนขาดการเชื่อมโยง ขาดการเอื้อเฟื้อกัน ขาดความรู้สึกว่าเป็นส่วนหนึ่งของสังคม มันไปกระตุ้นอะไรในสมองของเราบ้าง

นักประสาทวิทยาสังคมชื่อ John Cacioppo ใช้เวลาหลายสิบปีศึกษาเรื่องความเหงา และเสนอว่า ความเหงาไม่ได้เป็นแค่อารมณ์ แต่เป็น สัญญาณเตือนทางชีวภาพ แบบเดียวกับความหิวหรือความกระหาย²

ความหิวบอกให้เราไปหาอาหาร ความเหงาก็บอกให้เรากลับไปหาคน เพราะสำหรับบรรพบุรุษของเรา การหลุดออกจากกลุ่มแปลว่าอันตราย ไม่มีใครช่วยระวังภัย ไม่มีใครแบ่งอาหาร

ที่น่าสนใจคือ Cacioppo แยก “การอยู่คนเดียว” ออกจาก “ความเหงา” คนที่อยู่คนเดียวแต่ยังรู้สึกเชื่อมโยงกับคนอื่นอาจไม่เหงาเลย ส่วนคนที่อยู่ท่ามกลางคนเยอะ ๆ แต่ไม่รู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของใคร กลับเหงาได้² ปัญหาเลยอาจไม่ได้อยู่ที่ห้องที่เราอยู่คนเดียว แต่อยู่ที่ผนังบาง ๆ ที่ทำให้เรารู้สึกว่าไม่มีใคร

ถ้าสัญญาณเตือนนี้ดังค้างอยู่นาน ๆ สมองจะเข้าโหมดระวังภัย คอยมองหาภัยทางสังคมมากขึ้น เหมือนสมองสัตว์สังคมของเรากำลังบอกว่า ตอนนี้เราอยู่ในภาวะผิดปกติ เรากำลังถูกทอดทิ้ง²

และงานวิจัยของทีมเขายังพบว่า ความเหงาเป็นปัจจัยเสี่ยงที่ทำนายอาการซึมเศร้าที่เพิ่มขึ้นในเวลาต่อมาได้³ ไม่ได้แปลว่าทุกคนที่อยู่คนเดียวจะซึมเศร้านะ แต่ข้อสงสัยที่ว่า การแยกกันอยู่อาจเชื่อมไปถึงโรคอย่างโรคซึมเศร้า ก็ดูจะไม่ใช่เรื่องที่คิดไปเองซะทีเดียว

เราคิดว่า

“อยู่คนเดียวได้” อาจเป็นแค่ภาพลวง เราไม่เคยอยู่คนเดียวจริง ๆ เลย แค่เรามองไม่เห็นคนที่อยู่กับเรา และพอมองไม่เห็นนาน ๆ สมองก็เริ่มเชื่อว่าเราไม่มีใคร

แล้วทุกคนล่ะ คิดว่าคนเราอยู่คนเดียวได้จริงไหม? ได้ หรือ ไม่ได้?

Footnotes

1. Klinenberg, E. (2012). Going Solo: The Extraordinary Rise and Surprising Appeal of Living Alone. New York: Penguin Press. ↩

2. Cacioppo, J. T., & Patrick, W. (2008). Loneliness: Human Nature and the Need for Social Connection. New York: W. W. Norton & Company. ↩ ↩² ↩³

3. Cacioppo, J. T., Hughes, M. E., Waite, L. J., Hawkley, L. C., & Thisted, R. A. (2006). Loneliness as a specific risk factor for depressive symptoms: Cross-sectional and longitudinal analyses. Psychology and Aging, 21(1), 140–151. ↩

← กลับไปหน้าบทความ