จำรถเข็นสีเขียวเหลืองในห้างได้ไหม ทำไมมันหายไป?

จำรถเข็นคันเล็ก ๆ สีเขียวเหลืองในห้างได้ไหม?

สมัยเราเด็ก ๆ เวลาไปเที่ยวห้าง จะมีรถแบบนี้ให้เด็กนั่งขับเล่นเกือบทุกที่ แม้กระทั่งโลตัสก็มีบ้านบอลให้เด็กเล่น มีเวทีแสดงมายากลด้วยนะ

แต่ทุกวันนี้เราแทบไม่เห็นแล้ว ในกรุงเทพเหลืออยู่ไม่กี่ที่ กลับไปห้างทุกวันนี้ ก็ไม่ค่อยเห็นเด็กแล้ว

ทำไมมันหายไป?

เด็กน้อยลง แต่สัตว์เลี้ยงเยอะขึ้น

เราคิดว่าคงเพราะคนมีลูกน้อยลง โดยเฉพาะในเมือง

แต่ในขณะเดียวกัน มีตลาดหนึ่งที่โตสวนทาง ตลาดสัตว์เลี้ยงเติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่อง ในช่วงเดียวกับที่อัตราการเกิดของประชากรลดลง

เราเลยสงสัยว่า สองเรื่องนี้มันอาจเป็นเรื่องเดียวกันหรือเปล่า?

ทฤษฎีส่วนตัว: สัญชาตญาณยังอยู่ แต่ปลายทางเปลี่ยนไป

อันนี้เป็นทฤษฎีส่วนตัวนะ

เราคิดว่าสัญชาตญาณอยากเลี้ยงดูของคนยังอยู่เหมือนเดิม แต่ปลายทางมันเปลี่ยนไป

ตลอดประวัติศาสตร์มนุษย์ คนอยู่กันเป็นครอบครัว และในครอบครัวก็มีเด็กเป็นส่วนหนึ่งเสมอ ไม่ว่าจะมีสงคราม อดอยาก หรือโรคระบาด คนก็ยังมีลูก ขนาดสงครามโลกครั้งที่สองเพิ่งจบ เด็กยังเกิดเยอะจนคนรุ่นนั้นถูกเรียกว่า Baby Boomer

คนชินกับการมีห้องให้เด็ก มีเด็กวิ่งเล่นในละแวกบ้าน มีสนามเด็กเล่น แปลว่าสมองเราน่าจะถูกออกแบบมาให้มีเด็กอยู่รอบตัวเสมอ

แต่ภาพเหล่านั้นจางลงไปในสังคมทุกวันนี้ และไม่ว่าคนจะเลือกไม่มีลูกด้วยเหตุผลอะไร จะเพราะข้าวของแพงหรือเหตุผลอื่น ลึก ๆ ในใจก็อาจยังโหยหาความเป็นครอบครัว โหยหาการได้เลี้ยงดูอะไรสักอย่างเหมือนเดิม

พอรอบตัวมีเด็กน้อยลง สัญชาตญาณนั้นไม่ได้หายไปไหน มันแค่ต้องหาทางออกที่อื่น

Baby schema: หน้าตาที่สมองเราแพ้ทาง

แล้วสัตว์เลี้ยงหลายพันธุ์ก็ดันมีหน้าตาแบบที่สมองเราตอบสนองเป็นพิเศษ หัวกลม ตาโต หน้าแบน

ลักษณะพวกนี้มีชื่อเรียกว่า baby schema Konrad Lorenz นักพฤติกรรมสัตว์ชาวออสเตรีย เสนอไว้ตั้งแต่ปี 1943 ว่าลักษณะแบบเด็ก เช่น หัวโตเมื่อเทียบกับตัว หน้าผากสูง ตาโต แก้มกลม กระตุ้นให้คนรู้สึกว่าน่ารักและอยากดูแล¹

ต่อมามีงานวิจัยที่ปรับรูปหน้าทารกให้ดูเป็นเด็กมากขึ้นหรือน้อยลง แล้วพบว่าผู้ใหญ่ให้คะแนนหน้าที่มีลักษณะเด็กมากกว่าว่าน่ารักกว่า และอยากดูแลมากกว่า² และไม่ได้เกิดกับหน้าคนอย่างเดียว เด็กเล็กก็ตอบสนองต่อ baby schema ในหน้าหมาและแมวด้วย³

นักจิตวิทยา John Archer ยังเสนอว่า ที่คนรักสัตว์เลี้ยงได้มากขนาดนี้ ส่วนหนึ่งเพราะสัตว์เลี้ยงไปกระตุ้นกลไกเดียวกับที่มนุษย์ใช้เลี้ยงลูก⁴

หมาแมว: “เด็กน้อย” ที่ราคาถูกกว่า?

พอเอาทุกอย่างมาต่อกัน เด็กรอบตัวน้อยลง สัญชาตญาณอยากเลี้ยงดูยังอยู่ และสัตว์เลี้ยงก็มีหน้าตาที่กระตุ้นสัญชาติญาณนั้นได้พอดี

เราเลยคิดว่า คนอาจใช้สัตว์เลี้ยงมาแทน “เด็กน้อย” ที่ราคาถูกกว่า ดูแลง่ายกว่า โดยที่ตัวเองอาจไม่ทันได้คิดด้วยซ้ำ

แล้วคุณล่ะ เลี้ยงสัตว์เพราะอะไร แล้วเคยคิดไหมว่าทำไม?

Footnotes

1. Lorenz, K. (1943). Die angeborenen Formen möglicher Erfahrung. Zeitschrift für Tierpsychologie, 5(2), 235–409. ↩

2. Glocker, M. L., Langleben, D. D., Ruparel, K., Loughead, J. W., Gur, R. C., & Sachser, N. (2009). Baby schema in infant faces induces cuteness perception and motivation for caretaking in adults. Ethology, 115(3), 257–263. ↩

3. Borgi, M., Cogliati-Dezza, I., Brelsford, V., Meints, K., & Cirulli, F. (2014). Baby schema in human and animal faces induces cuteness perception and gaze allocation in children. Frontiers in Psychology, 5, 411. ↩

4. Archer, J. (1997). Why do people love their pets? Evolution and Human Behavior, 18(4), 237–259. ↩

← กลับไปหน้าบทความ